AI Act zobowiązuje firmy do zapewnienia odpowiedniego poziomu kompetencji AI dla wszystkich pracowników. Kogo dotyczy, jakie dowody przedstawić, jakie sankcje.
Artykuł 4 Europejskiego Rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji (Rozporządzenie 2024/1689, zwane “AI Act”) jest często błędnie podsumowywany jako zwykła rekomendacja. W rzeczywistości jest to wiążący obowiązek prawny, obowiązujący od 2 sierpnia 2025 roku.
Artykuł 4 — Règlement (UE) 2024/1689
Dostawcy i podmioty wdrażające systemy AI podejmują środki w celu zapewnienia, w najszerszym możliwym zakresie, wystarczającego poziomu kompetencji w zakresie AI u swojego personelu i innych osób zajmujących się obsługą i użytkowaniem systemów AI w ich imieniu, uwzględniając ich wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i szkolenie, a także kontekst, w jakim systemy AI mają być wykorzystywane, oraz uwzględniając osoby lub grupy osób, na których systemy AI mają być stosowane.
Ten tekst jest złożony. Przeanalizujmy go.
Artykuł 4 obejmuje dwie kategorie podmiotów:
Każdy podmiot, który opracowuje system AI lub model AI ogólnego przeznaczenia i wprowadza go na rynek lub do użytku pod własną nazwą lub marką. Obejmuje to firmy softwarowe, startupy AI, przedsiębiorstwa rozwijające wewnętrzne narzędzia oparte na AI.
Każda osoba fizyczna lub prawna, która korzysta z systemu AI pod własnym nadzorem. Konkretnie obejmuje to każdą firmę, która wykorzystuje narzędzia AI w bieżącej działalności — od ChatGPT po zautomatyzowany system scoringowy.
To kluczowy punkt: nie musisz rozwijać AI, aby podlegać regulacji. Jeśli Twoje zespoły korzystają z narzędzi AI — nawet narzędzi zewnętrznych, takich jak asystenci konwersacyjni, narzędzia do generowania treści czy zautomatyzowane systemy analityczne — jesteś podmiotem wdrażającym w rozumieniu rozporządzenia.
W praktyce oznacza to, że niemal wszystkie europejskie przedsiębiorstwa podlegają tym przepisom.
Rozporządzenie nie narzuca standardowego programu szkoleniowego. Wymaga wystarczającego poziomu kompetencji w zakresie AI (AI literacy), zdefiniowanego w Artykule 3(56) jako:
Artykuł 3, ustęp 56 — Règlement (UE) 2024/1689
Umiejętności, wiedza i zrozumienie, które pozwalają dostawcom, podmiotom wdrażającym i osobom, których to dotyczy, uwzględniając ich prawa i obowiązki wynikające z niniejszego rozporządzenia, na świadome wdrażanie systemów AI, a także na uświadomienie sobie możliwości i zagrożeń związanych z AI oraz szkód, jakie może ona wyrządzić.
Konkretnie, mierzenie poziomu kompetencji pracowników oznacza weryfikację, czy rozumieją:
Oczekiwany poziom nie jest jednolity. Artykuł 4 precyzuje, że szkolenie powinno uwzględniać “wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i szkolenie” każdej osoby, a także “kontekst, w jakim systemy AI mają być wykorzystywane”. Deweloper AI i pracownik obsługi klienta nie będą mieli takich samych potrzeb rozwojowych.
Rozporządzenie nakazuje “podjąć środki” w celu zapewnienia tego poziomu kompetencji. W przypadku kontroli lub sporu firma będzie musiała wykazać, że faktycznie działała. To tutaj pojęcie udokumentowanego dowodu staje się kluczowe.
Chociaż dokładne zasady audytu nie zostały jeszcze w pełni określone przez właściwe organy krajowe — w Polsce w szczególności UODO (Urząd Ochrony Danych Osobowych) —, kilka elementów dowodowych wyłania się jako niezbędne:
Motyw 20 rozporządzenia dostarcza dodatkowych wyjaśnień:
Motyw 20 — Règlement (UE) 2024/1689
Środki dotyczące kompetencji w zakresie AI […] powinny być opracowane i, w stosownych przypadkach, dostosowane do kontekstu, w którym systemy AI są wykorzystywane. […] Dostawcy i podmioty wdrażające mogą również zapewnić, aby personel techniczny posiadał niezbędne szkolenie i kompetencje.
Innymi słowy, jedno ogólne szkolenie przeprowadzone raz nie wystarczy. Rozporządzenie oczekuje podejścia kontekstowego, mierzalnego i ciągłego.
📄AI Act Artykuł 4: obowiązek szkolenia w zakresie AI→W przeciwieństwie do innych przepisów AI Act, które są wdrażane stopniowo, Artykuł 4 obowiązuje od 2 sierpnia 2025 roku. Pełny harmonogram:
| Data | Przepis |
|---|---|
| 1 lutego 2025 | Zakaz zabronionych praktyk AI (Artykuł 5) |
| 2 sierpnia 2025 | Artykuł 4 — Obowiązek kompetencji w zakresie AI |
| 2 sierpnia 2025 | Obowiązki dotyczące modeli AI ogólnego przeznaczenia |
| 2 sierpnia 2026 | Obowiązki dotyczące systemów AI wysokiego ryzyka |
Firmy, które jeszcze nie rozpoczęły działań w zakresie szkolenia wszystkich pracowników, są zatem technicznie już spóźnione.
Przed szkoleniem trzeba wiedzieć, co jest używane. Przeprowadź wyczerpującą inwentaryzację wszystkich systemów AI wdrożonych w organizacji. Uwzględnij oficjalne narzędzia, ale także nieformalne zastosowania (tzw. “shadow IT” AI).
Nie wszyscy pracownicy są narażeni w ten sam sposób. Segmentuj według:
Jasno ustal, co każdy profil powinien wiedzieć. Te ramy posłużą za podstawę do oceny wystarczającego poziomu kompetencji w zakresie AI wymaganego przez rozporządzenie.
Wdróż dostosowane ścieżki szkoleniowe i mierz wyniki. Indywidualny lub zespołowy wskaźnik kompetencji umożliwia śledzenie postępów i wykazanie wysiłku na rzecz zgodności.
Przygotuj dokumentację zgodności obejmującą: programy szkoleniowe, wskaźniki uczestnictwa, wyniki ocen, regularne aktualizacje. Ten udokumentowany dowód będzie Twoim najlepszym sprzymierzeńcem w przypadku kontroli.
📄Audyt AI w firmie: praktyczny przewodnik krok po kroku→Artykuł 4 podlega pośredniej kategorii sankcji przewidzianych przez AI Act. Naruszenie może skutkować karami sięgającymi 15 milionów euro lub 3% rocznego światowego obrotu (zastosowanie ma wyższa kwota).
Ale poza karami finansowymi, ryzyko reputacyjne jest znaczne. Brak przeszkolenia zespołów w zakresie AI, gdy regulacja tego wymaga — to sygnał niedojrzałości organizacyjnej, którego nie będą tolerować ani klienci, ani organy regulacyjne, ani partnerzy biznesowi.
Artykuł 4 jest wyjątkowy w europejskim krajobrazie regulacyjnym z kilku powodów:
To także najbardziej dostępny przepis, od którego można rozpocząć zgodność z AI Act. Jeszcze zanim sklasyfikujesz swoje systemy lub udokumentujesz modele, możesz — i powinieneś — zacząć od podnoszenia kompetencji swoich zespołów.
Ce que ça implique pour vous
Artykuł 4 czyni szkolenie wszystkich pracowników obowiązkiem prawnym, a nie opcją. Firmy muszą być w stanie udowodnić, że ich personel osiąga wystarczający poziom kompetencji w zakresie AI — poprzez mierzalne oceny, rzetelną dokumentację i ciągłe monitorowanie. Obowiązek jest w mocy od 2 sierpnia 2025 roku. Każdy dzień bez działania to dzień braku zgodności.